GNU’nun açılımı ‘GNU, Unix değildir’ anlamına gelen öz yinelemeli bir kelimedir. Bir yazılımın kaynak kodunun kapalı olmasından çıkar sağlama fikrinin belirlediği dönemlerde ortaya çıkan GNU, bu yaklaşıma bir tepki olarak ortaya çıkmış özgürlükçü bir akımdır.

1984 yılında tamamen özgür yazılımları meydana getirdiği bir işletim sistemi ve araçlarının geliştirilmesi çalışması başlamış, yazılan özgür yazılımların bir şemsiye altında toplanması için 1985 yılında FSF (Özgür Yazılım Vakfı) kurulmuş ve ardında da GNU yazılımlarını korumak üzere GPL (Genel Kamu Lisansı) adı verilen yazılım lisansı duyurulmuştur.

- Yazılımı kullanan kişi onu her türlü amaç için çalıştırmakta özgürdür. Özgür yazılımlar kullanıcıları kısıtlamazlar.

- Yazılımı kullanan kişi yazılımın nasıl çalıştığını incelemekte ve kendi özel ihtiyaçlarına daha iyi cevap verebilmesi için yazılım üzerinde değişiklik yapmakta özgürdür. Kendisi yeterli bilgiye sahip değilse bunu bir başkasına da yaptırabilir.

- Yazılımı kullanan kişi elindeki yazılımı dağıtmakta ve toplum ile paylaşmakta özgürdür.

- Yazılımı kullanan kişi yazılımı geliştirmekte ve geliştirdiği yeni halini toplum ile paylaşmakta özgürdür.

GPL’nin bu hükümlerine bakıldığında ‘yazılım yazan’ kişi ile ‘yazılımı kullanan’ kişi sanki birbirine karıştırılmış gibi görünüyor. İnsanın, -özellikle günümüz koşullarında- bir yazılımı kullanan kişinin,kullandığı yazılım üzerinde, yazılımı üreten kişi kadar hakka sahip olmasını kabul etmekte güçlük çekmesi çok doğal.. Özgür yazılım akımı ile beraber, GPL şemsiyesi altında geliştirilen bir yazılım, özel bir çaba sarf etmeye gerek bırakmadan, başlangıcından sonuna değin toplumun ve bilimin yararına geliştirilmiş olur. Böylece,

- Yazılım geliştiricileri, tekerleği yeniden keşfetmekte vakit harcamaz; daha önceden üretilmiş olan araçları yazılımlarına ekleyerek bunlar üzerine yeni şeyler inşa edebilir.

- Aynı işi yapan yazılımların en iyi yönleri alınarak kullanıcılara optimum çalışan, kaliteli yazılımlar hızla sunulabilir. Kullanıcılar, ver olan yazılımlar arasından istediğini deneyerek kendi ihtiyacını rahatça seçebilir.

- Kullanıcılar, özgür yazılımlara 0 maliyetle sahip olabilir; dolayısı ile yazılım ücretlerine ayırdıkları kaynaklarını eğitime, donanıma ya da diğer ihtiyaçlarına ayırabilir, yaşam ve çalışma standartlarını yükseltebilirler.

- Yazılımın kaynak koduna da sahip olduklarından dolayı kullanıcılar kritik yazılımların nasıl çalıştığını anlamak için kaynak kodlarına bakabilir, isteklerine göre özelleştirebilir ve kaynak tasarrufu sağlayabilir. Kullanıcı dilerse kendi de uğraşmayarak, yazılım üzerinde değişiklik yapmak üzere bir programcı ile de  anlaşabilir.

Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda, özgür yazılım akımı bilişim dünyasının acımasız çarkları arasında açan bir çiçek gibidir. GPL’nin zekice düşünülmüş hükümleri sayesinde bu akımın önü, kendi menfaatlerinden dolayı kapalı kaynak kodu savunan ve küçük bir kitleyi doyuran egoist yazılım devleri tarafından bir türlü kesilememektedir.

Özgür yazılımların diğer avantajlarından birkaçı;

Güvenilirlik; Açık kaynak kodlu yazılımların belki de en büyük artısı güvenilir oluşlarıdır. İlk bakışta, ‘kaynak kodu açık olduğuna göre yazılımın güvenlik problemleri saldırganlar tarafından kolaylıkla tespit edilip kullanılabilir’ diye düşünülebilir. Aksine, açık kaynak kodu bir yazılım, doğası gereği geliştirilmesi sürecinde kullanımına değil on binlerce göz tarafından denetlenmektedir. Var olması muhtemel bir güvenlik problemi ya da kötü niyetli bir programcı tarafından bilinçli olarak yerleştirilebilecek bir kod parçası, yazılım sizin elinize ulaşmadan tespit edilerek hızla düzeltilmekte ve size ulaşması engellenmektedir. Ayrıca kimse, binlerce insanın kollektif bir şekilde geliştirdiği bir yazılımın güvenilmez olduğunu iddia ederken, sınırlı sayıda kişinin geliştirdiği ve kaynak kodunu kapattığı bir yazılımın güvenilirliğini kimin ve nasıl garanti edeceği sorusuna yanıt vermez.

Sağlamlık; Yine açık kaynak kodlu yazılımların doğal geliştirmek süreci içerisinde çok sayıda insan tarafından denenmeleri ve kaynak kodlarının gözden geçirilmesi sonucunda ortaya yüksek kalitede, kararlı ve kuvvetli yazılımlar çıkmaktadır.

Esneklik; Kaynak kodu açık bir yazılım hızla ve kolaylıkla yeni bir sistem üzerinde çalışacak şekilde yeniden yapılandırılabilmekte, bi kısmı çıkarılarak kapsamı daraltılabilmekte ya da eklenen yeni fonksiyonlarla kapsamı genişletilebilerek tıpkı bir İsviçre çakışı gibi çok çeşitli amaçlar için kullanılabilmektedir.

Uygulama Desteği; Çok geniş bir yelpaze ve çeşitlilikteki bir çok özgür yazılım her gün duyurulmaktadır. Herhangi bir konudaki ihtiyaç, açık kaynak kodlu yazılımlarla hızlı ve kaliteli bir şekilde çözüme kavuşturulabilmektedir.

Hepsinden ötesi, bahsedilen yazılım sizin kendi malınız olmaktadır. Yukarıda da bahsedilen GPL lisansı uyarınca üretilmiş bir yazılım üzerinde, onu hazırlayan kişi kadar hakka sahip olmanız inanılması güç bir şeydir. İnsanların bu durum karşısında ilk anda şöyle bir değerlendirme yapması sık rastlanabilen bir durumdur: ‘Bir yazılımın kaynak kodunun açık ya  da kapalı olması, özgür olması ya da olmaması benim için neyi değiştirir?’

Aslında çok şeyi değiştirmektedir.

Bu şekilde düşünen kişilerin bir kısmı, bilgisayarlarında lisanssız yazılımlar kullanmaktadırlar. Ellerindeki yazılımların yasal kısıtlamalarından dolayı hırsız durumuna düşmekte; sırf ihtiyaçlarını karşılayabilmek için hayatları boyunca yapmayı akıllarından bile geçirmeyecekleri suçları fiilen işlemektedirler.

Bir kısmı da bilgisayarlarında kullandıkları yazılımların lisansını almakta, fakat lisans hükümleri uyarında yazılımlarının bir kopyasını dahi yapamamaktadırlar. Çok yakın dostları dahi istese, onlara ‘hayır’ demek zorunda kalmakta; toplumun temelini oluşturan ‘birbirine yardım etme’ ilkesine ters düşmektedirler.’Hayır’ demedikleri  takdirde de hem kendileri, hem de arkadaşları suç işler duruma düşmektedirler. Yani lisans bedelini ödedikleri halde bir yazılıma sahip olmamakta, yazılımı özgürce kullanamamakta, özgür olamamaktadırlar. Bu, özgür yazılımın fikir babası Richard M. Stallman’ın ”bu yaşam şeklini reddettim dediği yaşam şeklidir.

Size özgür yazılımlar ile özgür bir şekilde yaşama fırsatı sunan, peşinden kitleleri sürükleyen GNU/Linux İşletim Sistemi’ne fırsat verin, bilgisayarınız ‘ruh’ kazansın.

Kaynak: Linux Kullanıcıları Derneği